komunizam
Iz projekta Anarhopedija / Анархопедија
Danas se pod komunizmom podrazumeva:
- oblik socijalizma koji ukida privatnu svojinu
- političko učenje koje ističe kolektivizam i besklasno društvo.
Sadržaj |
[uredi] Istorija komunizma
[uredi] Rani izvori komunizma
- Smatra se da su prva komunistička društva postojala već u praistoriji, i to u onim plemenima u kojima su svi članovi učestvovali u skladu sa mogućnostima, a sva imovina je bila zajednička. Ovakva plemena očuvala su se do XX veka, pre svega na američkom kontinentu.
- Tradicionalni komunizam odlikuje zajedničko vlasništvo nad sredstvima za proizvodnju i na njega možemo naići u nekim verskim zajednicama, pre svega hrišćanskim.
- Prema Aristotelu, ideju komunizma su prvi zastupali Faleja iz Halkedona i Hipodam iz Mileta.
- Prvi sistematski izraz komunizma, međutim, nalazimo u Platonovoj Državi gde se tvrdi da komunizam treba da odlikuje barem vladajuću klasu, a prema jednoj interpretaciji mesta na kojem Platon raspravlja o začecima društva, on bi trebalo da karakteriše i čitavo društvo.
- Ser Tomas Mor opisao je u knjizi iz 1516. godine izolovanu imaginarnu zemlju Utopiju. Mor označava imovinu i bogatstvo kao izvor pohlepe i zla u svetu, stoga u njegovoj Utopiji ne postoji privatna imovina, a svi ljudi žive u jednakim kućama i rade zajednički na poslovima od opšte društvene koristi.
- Tokom Francuske revolucije za komunizam se zalagao Fransoa Babef (1760-1797), pa je doktrina u to vreme nosila ime „babefizam".
- U razvoju SAD, posebno u periodu širenja njenih zapadnih granica, postojao je veliki broj komuna odn. gradova koji su imali komunističko uređenje. Njih su osnivale kako verske zajednice, tako i filozofi (npr. sledbenici Tomasa Mora, autora Utopije). Međutim, nijedna zajednica nije izdržala borbu za opstanak u oštroj konkurenciji drugih, "manje pravednih" zajednica. Ovo iskustvo umnogome je doprinelo razvoju američkog mišljenja da komunizam "nema istorijsku opravdanost".
- Uspon komunizma u XX veku, kada je u jednom trenutku trećina sveta bila "pod komunizmom", najviše se vezuje za Komunistički manifest, delo Karla Marksa i Fridriha Engelsa.
[uredi] Marks i Engels kao inspiratori savremenog komunizma
Danas se termin prevashodno povezuje s delom Karla Marksa, koji je komunizam smatrao konačnim stadijem društvenog razvitka, stanjem koje će se dostići nakon što se ostvari socijalizam. Prema kanonima marksističke doktrine (Marksizam), društvo počinje „primitivnim komunizmom", a završava se „odumiranjem države". Da bi se dostigao taj cilj, potrebno je proći kroz stadije revolucije i „diktature proletarijata".
Pod pretpostavkom da istorija i društveni razvoj podležu zakonitostima na osnovu specifičnog načina privređivanja i organizacije rada, postala je moguća zamisao da se uz poznavanje ovih zakonitosti društvo moglo sve više uobličavati voljom i svešću udruženih pojedinaca. Osnovna je zamisao komunističkog pokreta, oslonjenog na K. Marksovu i Fr. Engelsovu kritiku političke ekonomije, da bi u razvijenom kapitalizmu udruženi radnici mogli posle prisvajanja političke moći preokrenuti društvene odnose sve do komunizma. U ovom procesu država bi se rastvorila.
Marks i Engels su komunizam nazivali kako "stvarnim pokretom koji prevazilazi sadašnje stanje" (Nemačka ideologija, 1845; upor. Marx-Engels-Werke 3, 35 (prev.: Marks-Engels, Dela, Inst. za izuč. radn. pokreta/Prosveta, 47 knj., 1968-87)), tako i društvenu formaciju koja unapred podstiče imenovani proces; ali se on ovde još ne razume kao kraj ljudskog razvoja uopšte niti kao njegov cilj. Idealom je komunizam postao preko takvih grupa koje kao prvi uslov nisu videle ekonomski prevrat, nego su komunizmom nazvale stav prema bratstvu i jednakosti ("komunizam ljubavi"; takođe su ga zastupali kontraindustrijski pokreti na prelazu stoleća sve do Vajmarske republike).
Komunizmom su bili označavani programi stranaka i političke realizacije u smislu pomenutih revolucionarnih procesa. Varijante komunizma su posebno zastupali partijski vođi u zemljama sa drž. proizvodnim i trgovinskim monopolom (marksizam-lenjinizam). Tako su u 20. v. politički predstavnici država tzv. realnog socijalizma sebe razumeli kao organizatore društvenog razvoja svojih zemalja na putu prema komunizmu.
[uredi] Komunizam u Jugoslaviji
Nakon okupacije Kraljevine Jugoslavije od strane Sila Osovine, Komunistička partija Jugoslavije (KPJ) nije podigla je opšti narodni ustanak za oslobođenje od okupatora. Vođa ustanka bio je Josip Broz - Tito. Ovaj ustanak je, tokom rata, prerastao u Narodno oslobodilački pokret (NOP), a KPJ je garantovala narodima Jugoslavije pravedniji društveni sistem. Nakon rata, Jugoslavija je postala socijalistička zemlja. Međutim, nakon ideološkog razlaza sa Staljinom, 1948. godine, KPJ (koji postaje Savez komunista Jugoslavije) zauzima "sopstveni kurs komunizma".
Na spoljnopolitičkom planu, kulminacija ove ideje je stvaranje Pokreta nesvrstanih koji je jedno vreme imao veoma značajnu globalnu ulogu u balansu moći velikih sila (tada SSSR i SAD). Što se tiče društvenog uređenja, kulminacija je bio Ustav iz 1974., koji je ozvaničio koncepte poput društvene svojine, udruženog rada i koji je ozvaničio pravo na samoopredeljenje nacija, a koje je obećano tokom rata. Ovaj ustav i dan danas je predmet mnogih sporova i sukoba, a mnogi u njemu nalaze početak raspada SFR Jugoslavije i krvavih sukoba koji su sledili.
Opšti je utisak da je snaga komunista Jugoslavije ležala u harizmi i snazi njenog lidera Josipa Broza.
[uredi] Najdominantniji oblici komunizma
Ako posmatramo komunizam kao ideju i filozofsko učenje, onda možemo navesti i najdominantnije oblike ovog učenja. "Primenjeni komunizam" imao je svoj zenit u XX veku, kada su komunistički pokreti bili najmasovniji, i kada je otprilike jedna trećina sveta bila "komunistička".
Škole komunizma:
- Marksizam
- Lenjinizam
- Trockizam
- Maoizam
- Levica
Komunistički pokreti:
- Komunistička partija
- Komunistička internacionala
- Svetski komunistički pokret
- Komunistička revolucija
- Svetska revolucija
Komunističke zemlje:
- Sovjetski Savez - Savez sovjetskih socijalističkih republika
- Narodna Republika Kina
- Kuba
- Vijetnam
- Laos
- Severna Koreja
- Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija/SFRJ
Srodne ideje i pokreti:
- Socijalizam
- Planska ekonomija
- Staljinizam
- Eurokomunizam
- Anarho-komunizam
- Nova levica
Preuzeto sa www.sr.wikipedia.org pod uslovima GNU licence.
