socijalizam
Iz projekta Anarhopedija / Анархопедија
Socijalizam čine širok skup političkih i ekonomskih doktrina, od kojih se većina odnosi na političke pokrete čiji je cilj da sprovedu te doktrine u praksu. Ti pokreti zamišljaju i zagovaraju sistem društvene organizacije u kojem su vlasništvo i raspodjela dobiti od proizvodnje podređena društvenoj kontroli. Kao ekonomski sistem, socijalizam se često veže za državno i kolektivno vlasništvo medija za proizvodnju i konsekventno tome i samih krajnjih proizvoda. Takva kontrola može biti direktna, odnosno preko raznih modela kolektiva radnika, ili može biti indirektna, odnosno preko uticaja državnih organa vlasti.
Moderni socijalistički pokret ima svoje duboke korjene u pokretu radničke klase krajem 19-tog vijeka. U tom periodu, pojam "socijalizam" se odnosio na Evropske socijalne kritičare koji su oštro osuđivali privatno vlasništvo. Za Karla Marksa, koji je ustvari definisao i pomogao uspostvljanju modernog socijalističkog pokreta, socijalizam treba da uništi tržišta, kapital i rad sa težnjom za privatnim blagostanjem i komotnostima.
Teško je govoriti uopšteno o tome širokom skupu, sličnih ali u osnovi različitih, doktrina i pokreta, koje se obično vežu za socijalizam. Više pristalica savremenog socijalističkog pokreta, ne slažu se oko zajedničke doktrine ili programa. Kao rezultat tim i sličnim neslaganjima, pokret se "razbio" u različite, čak ponekad i suprotne tendencije, naročito one, koje postoje između umjerenih socijalista i komunista. Od 19-tog vijeka, socijalisti su uopšteno zagovarali, a u mnogim društvima, kasnije početkom i polovinom 20-tog vijeka, konkretno sproveli u praksu, kompletnu nacionalizaciju materijala i medija za proizvodnju radi dostizanja svojih ciljeva. Drugi su predlagali selektivnu nacionalizaciju osnovnih industrijskih grana u okviru mješanog ekonomskog sistema. Staljinisti su insistirali na stvaranju kolhoza, pod snažnom centralnom kontrolom državnih organa vlasti. Treći su opet bili pristalice tržišnog socijalizma, gdje društvena kontrola vlasništva postoji u okviru tržišne ekonomije i privatnog vlasništva.
Preuzeto sa www.sr.wikipedia.org pod uslovima GNU licence.
